Categorie archief: onder de toren

Onder de toren 3

In februari heb ik een tweedaagse nascholing gevolgd over de theoloog Peter Rollins, die wel de nieuwe Bonhoeffer wordt genoemd. Rollins werkt een aantal gedachten van Bonhoeffer uit, gedachten die Bonhoeffer in 1944 in zijn gevangenisbrieven opschrijft. Die brieven zijn later gebundeld tot het boek Verzet en overgave. Eén van de gedachten van Bonhoeffer is uitgangspunt geworden van een boek van Rollins: “De vraag van Paulus of besnijdenis een voorwaarde is voor rechtvaardiging, betekent volgens mij voor deze tijd of religie een voorwaarde is voor het heil.”

Geïnspireerd door dit uitgangspunt probeert Rollins een vorm van christelijk geloven te beschrijven zonder religie. Maar niet alleen beschrijft hij dit, hij beoefent het ook in zijn kerkelijke gemeenschap in Belfast.

Of het hem lukt om te geloven zonder religie, dat betwijfel ik. Dat hangt ook van de vraag af wat je onder religie verstaat. Maar ik herken mij zeker in  Rollins verlangen om geloven dicht bij de aarde te houden. Dat zie je bijvoorbeeld aan hoe hij over de opstanding van Jezus schrijft: leven vanuit de opstanding is niet een of ander wegleven (van de ervaring) van dood en vergeefsheid die je vindt in de kruisiging, maar het is een manier van leven middenin dood en vergeefsheid  en echt het leven omhelzen.

Die visie lees ik terug in het Bijbelverhaal over Thomas en de betekenis van de wonden van Jezus. En ik hoor ‘m terug in de opmerking van Bonhoeffer dat het geloof in de opstanding niet het antwoord is op het probleem dood.

domie Tjalling

Onder de toren 2

Als u / je dit leest ben ik gestopt met lesgeven aan de middelbare school. Ik heb het bijna een half jaar gedaan en nu is een geschikt moment om er mee op te houden. Het is een enerverend half jaartje geweest: in het begin was het lesgeven gemakkelijk te combineren met het gemeentewerk, maar langzamerhand merkte ik dat het soms toch erg moeilijk is. Als er een dikke stapel toetsen op mijn bureau lag en de lessen moesten worden voorbereid, voor zondag een preek en dan ook nog een uitvaart. Het was de laatste maanden lastig om beide banen te combineren.

Ik heb veel geleerd van mijn uitstapje, het is ontregelend en dus verfrissend om alles eens anders te doen. Het was ook weer leuk om midden tussen de jongeren te zitten en te zoeken naar manieren om hen iets te leren over levensbeschouwing en godsdiensten. Maar ik heb ook weer ervaren hoe intensief het is, hoe je soms de energie en het geduld uit je tenen moet halen om staande te blijven. Als ik weer voor de klas zou gaan, zou ik het wat betreft onderwerpen anders aanpakken. Nu had ik daarin weinig keuze, ik viel in een vast programma. Ik merkte dat veel leerlingen weinig interesse hebben in hoe bijvoorbeeld het hindoeïsme in elkaar zit. Maar als het over hun eigen levensvragen gaat, dan willen ze graag meedoen.

Nog vier proefwerken nakijken en dan kan ik cijfers en schoolbanken weer uit mijn hoofd zetten. De gezichten van de leerlingen zullen er nog wel een tijdje in rondwarrelen.

domie Tjalling

Onder de toren 1

Er is wat rumoer ontstaan over een uitspraak van de scriba van onze Protestantse Kerk, René de Reuver. In een interview heeft hij gezegd, dat de Islam een godsdienst van vrede is. Daarop is kritiek gekomen van een paar predikanten, die wel begrip hebben voor het PVV standpunt: de islam is een gevaarlijke ideologie. Zij vinden dat de Protestantse kerk met zo’n uitspraak teveel de kant kiest van het linkse deel der natie.

Volgens mij lezen en luisteren zij selectief. René de Reuver heeft letterlijk gezegd: “Natuurlijk heb ik ook de vraag: hoe zit het met de verknooptheid met geweld en islam. Maar je zult het gesprek over islam en geweld pas echt kunnen voeren als je aanvaardt dat de islam ook een godsdienst is die vrede wil.”

Daar komt nog bij dat hij ter voorbereiding op zijn functie onder andere gesproken heeft met Aboutaleb, burgemeester van Rotterdam. Dat is niet iemand die zijn kritiek op radicale moslims onder stoelen of banken steekt, tegelijk is hij zelf moslim.

Je kunt van een godsdienst moeilijk zeggen of hij goed is of slecht, maar je kunt hem wel goed of slecht gebruiken. Een voorbeeld van slecht gebruik las ik deze week in de krant: moslims die op sociale media losgaan over de aanslag in de nieuwjaarsnacht op een discotheek in Istanbul: eigen schuld als je daar bent gedood! Als moslim heb je niets te zoeken in een verdorven danspaleis tijdens het vieren van een haramfeest van ongelovigen.

Gelukkig zijn er dan ook weer moslims die dit soort uitlatingen aan de kaak stellen.

domie Tjalling

Onder de toren 9

We lazen op Tweede Advent de prachtige profetie van Jesaja over lam en wolf vreedzaam samen (Jesaja 11):

Niemand doet kwaad… want kennis van JHWH vervult de aarde, zoals het water de bodem van de zee bedekt.

Prachtig gezegd door Jesaja, maar ik kan er niets aan doen: het gaat over water en de bodem van de zee en gelijk moet ik denken aan de gevolgen van de opwarming van de aarde. Af en toe hoor je verontrustende berichten over de temperatuur op de Noordpool. Net zo verontrustend is het om te horen dat er politici zijn die uitdragen dat de aarde helemaal niet opwarmt: wat je niet met eigen ogen ziet, dat is er niet. Ik zie dat het buiten vriest, dus hoezo opwarming van de aarde!

Redeneerde men ook in de tijd van Noach niet zo… wie gaat er nu een boot bouwen op het land!

De profetie van Jesaja is prachtig. Maar tot de tijd dat de kennis van JHWH de aarde vervult, wil ik mijn ogen niet sluiten voor menselijke kennis. Of misschien zeg ik dat verkeerd: misschien heeft het één wel heel veel met het ander te maken.

domie Tjalling

Onder de Toren 8

Binnenkort hoop ik met een groepje te gaan mediteren. Dat klinkt nogal verheven, maar dat is het niet. Het is eigenlijk gewoon een manier om stil te worden. Om dat te bereiken gaan we een eenvoudige lichaamsmeditatie oefenen: je gaat in gedachten je lichaam langs. En je laat alle andere  gedachten die bij je opkomen, rustig voorbijgaan. Dat gaan we oefenen.

Ik wil de meditatie invullen vanuit de christelijke traditie van mediteren. Zoals dat ook in de Bijbel voorkomt: het overpeinzen van een woord van God. In de loop van de eeuwen is er een aantal manieren van meditatie ontstaan. Twee daarvan gaan we oefenen: de Lectio Divina en de Ignatiaanse methode. We maken daarbij gebruik van een kort stukje uit de Bijbel.

Het gaat daarbij vooral om je hart, niet om je hoofd. Het gaat dus niet in eerste instantie om de juiste uitleg van een tekst, maar om wat jou raakt. De ondertitel van de cursus is niet voor niets: Bijbellezen met hart en ziel.

Ik heb ervoor gekozen om de vier avonden te laten plaatsvinden in de Donatuskerk in Leermens. Dat heb ik gedaan omdat ik vermoed dat de ruimte en de beslotenheid van het koor van de kerk, rust en stilte zullen geven.

Voor tijden en opgave, zie elders in dit kerkblad.

Misschien zie ik je / u op deze avonden!

domie Tjalling

Onder de toren 7

Met ingang van dit nieuwe schooljaar geef ik een aantal lessen op een middelbare school, als leraar godsdienst en levensbeschouwing. Dat is mijn oude vak, dat ik ooit (in het jaar 2000) inruilde voor het predikantschap. Het is een tijdelijk baan, een vervanging wegens ziekte van de vaste docent. Voor mij een mooie gelegenheid om uit te vinden of ik het (nog) leuk vind om voor de klas te staan op een middelbare school. Want de afgelopen jaren heb ik wel steeds lessen GVO (Godsdienstig VormingsOnderwijs) gegeven aan basisscholen hier in de buurt.

Ik zet deze stap uit nieuwsgierigheid en noodzaak. Noodzaak omdat de omvang van de predikantsbetrekkingen steeds kleiner wordt. Ook in Maarland staat de 100% betrekking, die ik nu nog heb, onder druk. Nieuwsgierigheid, omdat ik het interessant vind en inspirerend om naast het predikantschap ook een andere werkkring te hebben.

Ik vind het spannend om weer voor de klas te gaan, ik heb geen idee of ik er vind wat ik ervan hoop.

Voor Maarland betekent het wel, dat ik iets minder actief zal zijn de komende maanden. Een aantal diensten wordt door anderen overgenomen en de lessen GVO geef ik voorlopig niet. Maar als u graag wilt dat ik op bezoek kom, dan kan dat gewoon: een telefoontje of mailtje of mij even aanspreken is genoeg!

domie Tjalling

Onder de toren 6

Ik las er over in dagblad Trouw: het boek Mintijteer van Esther Maria Magnis. Het is een autobiografische verhaal van de schrijfster over het gezin waarin ze opgroeit en over haar geloof. Boven de recensie staat: het boek schreeuwt en vloekt met zinnen om in te lijsten.

Het schreeuwt en vloekt niet alleen, het schopt ook  tegen mijn schenen. Het is een felle aanklacht tegen christelijkhumanistischburgerlijk geloof. Het is prikkelend en pijnlijk, en daarom schept het ruimte en geeft het opluchting. Ik ben er nog in aan het lezen, maar wil een paar passages met u / jullie delen.

“….en dat neem ik de kerk kwalijk. Dat die mij het gevoel gaf dat ik het leven van een geëngageerde gymnasiumleerling moest leiden, of van een keurige bakvis uit de jaren zeventig die giechelt bij het woord ‘knuffelen’ en die zo fijn in opstand komt tegen het gezag….Zo burgerlijk had ik God niet leren kennen. Ik had weliswaar geen idee wat hij van me wilde, maar hij interesseerde mij gewoon, er was iets wat mij aan hem verbond. Zijn God zijn. Zijn werkelijkheid. Maar wat ik van hem hoorde maakte hem tot burgerman, een moraalridder, die voor de aardigheid had bedacht dat mensen zondags naar de kerk moesten – waarom? Geen flauw idee. Dat doe je nou eenmaal. Mijn verhouding tot God leek steeds meer op een soort platgetrapt stukje kauwgom, waar teveel mensen al op gesabbeld hadden.”

Een paar bladzijden verder:

“……dan werden mijn gedachten tot een gebed. Dat raakte een snaar. Niet zo vaak, maar toch met een zekere regelmaat, ging de wereld kort open, en een onbegrensd en volkomen ‘Ja’ stemde met mij in, hoewel ik niets had gedaan of gezegd, niets anders dan op de rand van mijn bed zitten. Alleen maar Ja. En als ik eerlijk ben, dan vond ik dat op den duur, ook al was het mooi – te weinig.

Want ‘God wil geen schijnheilige gebeden, hij wil daden zien’ zo had ik geleerd. En die geest heeft mijn geloof bedorven.”

Tot zover het citaat. Dat klinkt veelbelovend tegendraads, ik verheug mij er op het boek verder te lezen en misschien eens in een leerhuis te bespreken.

Domie Tjalling

Onder de toren 5

Het is goed om regelmatig te horen hoe de dingen die je doet, overkomen. Dat geldt niet alleen als er iets goed gaat. Natuurlijk is het prettig om te horen als een gesprek goed is gegaan, als de ander er wat aan gehad heeft. Het is ook prettig om te horen als een kerkdienst inspirerend is.

Maar zeker ook is feedback belangrijk als er iets niet goed gaat. Zelf heb je vaak niet door hoe iets overkomt, valt het goed of juist niet? Dan is het belangrijk dat er iemand is die daar iets over zegt, ook als de boodschap is dat het niet goed is gegaan. Daar kun je juist veel van leren.

Natuurlijk heb ik ook mijn intervisiegroep om mij bij te sturen. En gelukkig heb ik in de gemeente ook een klankbordgroep, die mij geluiden uit de gemeente kan doorgeven. Ik vind het fijn om feedback te krijgen, ook als die feedback betekent dat er iets veranderd of verbeterd moet. Je kunt het maar beter weten, dan het niet weten – vind ik.

Dus als u / jij iets hebt, bel of mail of zeg het. Ik wil er graag naar luisteren!

domie Tjalling

Onder de toren 4

Vanuit de groep Kerk en Aardbeving – waarin ook onze gemeente meedoet  hadden we een gesprek met de Groninger Bodem Beweging. Een aantal bestuursleden vertelde over hun motivatie om zich in te zetten voor de GBB. Hoe geraakt ze zijn door het onrecht dat vele Groningers wordt aangedaan, die niet gehoord worden in hun worsteling met de gevolgen van de aardbevingen. Dat maakte indruk! En het gaf herkenning.

Natuurlijk en gelukkig zijn er mensen die tevreden zijn met hoe hun huis wordt opgeknapt. Er zijn mensen die goede ervaringen hebben met de gesprekken met instanties. Maar er zijn helaas binnen de GBB velen bekend die niet gehoord worden, die vastlopen in de procedures. Vanuit het GBB pleit men voor solidariteit met hen. Mooie woorden die ook in een kerkelijke setting betekenis hebben: solidariteit en strijd tegen onrecht.

Die solidariteit moet ook gelden voor hen die in een huis wonen, dat in slechte staat verkeert. Het praatje is al snel dat je dan maar beter je huis had moeten onderhouden; dat je nu niet kunt verwachten dat je geholpen wordt. Maar ook wie in een slecht onderhouden huis woont, heeft niet gevraagd om aardbevingen. Het is iets dat ons allen treft, weliswaar in verschillende mate. Maar het is goed om solidair te zijn met elkaar en mee te strijden tegen onrecht. Daarom word ik lid van de Groninger Bodem Beweging. Wie volgt?

domie Tjalling

Onder de toren 3

Het onderzoek ‘God in Nederland’ is weer eens uitgevoerd. Sinds 1966 wordt er om de tien jaar onderzoek gedaan naar hoe het staat met het christelijk geloven in Nederland. Het blijkt dat steeds minder mensen zich gelovig noemen. Ook steeds minder mensen zijn bezig met ‘spiritualiteit’. Ik lees de resultaten van het onderzoek in de krant (Trouw, maandag 14 maart) en moet meteen denken aan de woorden van Dietrich Bonhoeffer: hij voorzag al in 1944 in zijn gevangenisbrieven het einde van de vanzelfsprekendheid van geloven. Wat de kerk – volgens Bonhoeffer  te doen staat is niet de wereld verketteren dat zij niet meer een Godsgeloof heeft, maar midden in de wereld staan. En midden in de wereld bidden en gerechtigheid doen.

Daaraan zou ik willen toevoegen dat ook de kerk zelf, en dan bedoel ik iedere plaatselijke gemeente, zichzelf de spiegel moet voorhouden op twee punten. Het eerste: zijn wij een echte gemeenschap, waarin iedereen gezien wordt? Het tweede: laten wij ons diep van binnen raken door het evangelie? Met dat laatste bedoel ik overigens niet dat iedereen heel gelovig moet doen / zijn of dat iedereen er hetzelfde over zou moeten denken. Integendeel: het gaat om echtheid.

Artikel EO: God in Nederland
Artikel NCRV/KRO: God in Nederland
Artikel NOS: God in Nederland

domie Tjalling